Porfiriusz (gr. ????????? Porphyrios; ur. naoko?o roku 232, zm. wokó? roku 305) – staro?ytny t?gi ?eb neoplato?ski, astrolog. Sprawozdawca radiowy Platona i Arystotelesa. Zredagowa? s?ynne Enneady Plotyna, a napisany przez niego zbiór komentarzy do Kategorii Arystotelesa, popularny jak Isagoga, by? najwa?niejszym tekstem logicznym w ?redniowieczu.
Urodzi? si? w Tyrze b?d? w Batanaei (rzymska teren Syria). W Cezarei pozna? preferencje Orygenesa. W Atenach, u Kasjusza Longinusa, studiowa? gramatyk? i retoryk?. Jego syryjskie reputacja Malchus (król) by?o przez Greków t?umaczone na Basileus, wniwecz za spraw? Longinusa przyj??o skromniejsz? form? - Porfiriusz (greckie porphyrios - szkar?at, barwa szat cesarskich). W roku 262 wyjecha? do Rzymu, gdzie przyci?gn??a go gloria Plotyna. Nie rozumiej?c z pocz?tku pewnych aspektów jego nauki, zarzuci? licz?cemu w tamtym czasie niespe?na kopa lat filozofowi fa?szywo?? twierdzenia, i? umys?owych przedmiotów nie ma na pozornie umys?u. Podczas gdy po dwukrotnym pisemnym t?umaczeniu zrozumia? w ko?cu, i? racj? ma Plotyn, odczyta? jawnie zwolnienie swych pogl?dów. Na dniach sta? si? najzdolniejszym uczniem Plotyna i do jego zada? nale?a?a adiustacja j?zykowa pism nauczyciela. Po sze?ciu latach pracy Porfiriusz podupad? na zdrowiu i za rad? Plotyna wyjecha? na Sycyli?. W tym czasie w Rzymie dosz?o do zaburze?, Plotyn wyjecha? na osada rolnicza, dok?d na dniach zmar?. Porfiriusz nie odwiedzi? mistrza, przecie? otrzyma? od niego ostatnie rozprawy. Do Rzymu powróci? nie pr?dzej po roku 270. Zyska? s?aw? znakomitego filozofa.
Najwa?niejszym wk?adem Porfiriusza do filozofii s? jego Introductio in Praedicamenta, zapowied? do Kategorii Arystotelesa. Przet?umaczone przez Boecjusza na ?acin? jak Isagoga by?y podstawowym podr?cznikiem na ?redniowiecznych uniwersytetach i przyczyni?y si? do rozwoju bada? w dziedzinie logiki i sporu o uniwersalia. Przedstawiona przez Porfiriusza post?powanie drzewa, alias relacja zwi?zki rodzajów i gatunków w formie drzewa jest podstaw? wspó?czesnej taksonomii.
By? zaciek?ym przeciwnikiem chrze?cija?stwa i obro?c? religii poga?skich. Z 15 ksi?g jego dzie?a Adversus Christianos (Przeciw chrze?cijanom) zachowa?y si? zaledwie fragmenty. Polemizowa? z przed mi?dzy innymi Euzebiusz z Cezarei, niemniej jednak pospo?u ze spaleniem dzie?a w roku 448 zagin??y ponadto wszystkie pisma oponentów Porfiriusza.
Porfiriusz pisa? równie? multum o astronomii, religii, teorii muzyki, komentowa? Euklidesa, jest ponadto autorem biografii swego mistrza, Plotyna. Znane s? oraz jego ?ywoty Pitagorasa, atoli cena historyczna tego dzie?a jest w?tpliwa. Z innych zachowanych pism dowiadujemy si? o szczegó?ach wielu obrz?dów religijnych tamtego okresu. Porfiriusz s?yn?? przede wszystkim z umiej?tno?ci przekazywania i obja?niania dorobku innych ludzi. Niektórzy badacze stwierdzaj? explicite, i? w ca?ej jego spu?ci?nie nie ma cho?by jednej my?li, azali obrazu, o którym jest dozwolone z ca?? odpowiedzialno?ci? cedzi?, i? s? jego w?asnego autorstwa.
Najwybitniejszym uczniem Porfiriusza by? Jamblich, za?o?yciel szko?y syryjskiej neoplatonizmu.
Pisma.
Najwa?niejsze listy jego pism podaj?: tzw. Ksi?ga Suda, Ibn al-Nadim w Fihrist natomiast Ibn al-Kifti w Tarich al-hukama. Skorowidz jego pism (zachowanych w ca?o?ci ewentualnie we fragmentach) liczy 77 tytu?ów, m. in. (wedle: W. Smith Dictionary of Greek and Roman Biography and Mythology, 1870):
- 1. ????????? ????
- 2. ???? ???????? ???? ??? ??? ?????? ??? ??????? ?????
- 3. ???? ?????? ??? ???????.
- 4. ???? ‘????? ??? ?????????.
- 5. ???? ?? ????? ???????.
- 6. ‘??????? ????????.
- 7. ???? ??? ?? ‘???????? ??? ?????? ??????
- 8. ???? ??????.
- 9. ????????
- 10. Wyt?umaczenie do Organonu Arystotelesa.
- 11. Obja?nienie do ???? ??????? ????????? Arystotelesa.
- 12. Na?wietlenie do Harmonii Ptolemeusza.
- 13. ???? ?????????.
- 14. Scholia do Iliady Homera.
- 15. Glosa do Etyki Arystotelesa.
- 16. O filozofii Platona.
- 17. ???? ?????????
- 18. ???? ??? ?? ?????? ??????????.
- 19. Niektórzy przypisuj? mu Inicjacja do Tetrabibliosu Ptolemeusza (czasami jest ono przypisywane Antiochowi).
- 19a. Przypisuje si? mu oraz za?wiadczenie ???????? ???????? ??? ??? ???’ ‘?????? ?????? ??? ‘???????? (autorstwa Nicefora Gregorasa).
- 20. ???? ?????????.
- 21. ???? ?????? ?????.
- 22. ???? ??? ???? ????? ??? ???????? ??? ‘???????????? ???????.
- 23. Wyt?umaczenie do ???? ????????? Arystotelesa.
- 24. ???? ‘???????????, ???? ??? ????? ??? ????? ???????????.
- 25. ‘???????? ??? ??????????.
- 26. ???? ?????.
- 27. ???? ????????.
- 28. ???? ??? ????? ???????.
- 29. ??????????? ???????.
- 30. Odd?wi?k na apologi? Alcybiadesa w Uczcie Platona.
- 31. ‘???????????.
- 32. ???? ??? ??’ ????.
- 33. Rozprawa naukowa przeciw pismu przypisywanemu Zoroastrowi.
- 34. ???? ????? ????????.
- 35. ??? ?? ?????????? ???? ?????????? ??? ?????????.
- 36. ??? ?? ?????????? ?????????, ???? ‘??????????.
- 37. ???? ?????, ???? ????????.
- 38. ‘? ????? ?????.
- 39. ??? ??? ??? ‘?????????.
- 40. ??? ??? ??????????? ??????.
- 41. ‘? ???? ????????? ?????.
- 42. ‘??? ??? ??? ??? ???????? ?? ?????.
- 43. ???? ??? ‘?????? ??????????.
- 44. ???? ??? ?? ‘?????? ???????? ??? ????????.
- 45. ???? ??????????????? ?? ?????? ????????.
- 46. ???? ??? ???? ???????? ??? ?????? ?????.
- 47. Komentarze do kilku pism Plotyna.
- 48. ??? ??? ???????? ??? ????????.
- 49. ???????? ????????.
- 50. ?? ??? ??? ??????? ??????????.
- 51. ???? ????.
- 52. ????????? ???????.
- 53. ????????? ???????.
- 54. ???? ?????.
- 55. ???? ??? ????? ????????.
- 56. ???? ?????????
Bibliografia
- Porfiriusz: O ?yciu Plotyna i o uk?adzie jego ksi?g. W: Plotyn: Enneady. 1959.
- Porfiriusz: Isagoga (Zapowied? do Kategorii Arystotelesa). W: Arystoteles:
- Porfiriusz: ?ywot Pitagorasa. W: Porfiriusz, Jamblich, Autor bezimienny: ?ywoty Pitagorasa. 1993.
- Porfiriusz: Grota nimf, WAM, 2006. Preludium, namawianie i wyklarowanie: Piotr Ashwin-Siejkowski.
- Porfiriusz: Przeciw chrze?cijanom. WAM 2006, preludium, namowa i glosa: Piotr Ashwin-Siejkowski. (Wzgl?d: zawiera wpis, namowa i interpretacja fragmentów zachowanych w pi?mie Apokritikos Makarego z Magnezji).
- Porfiriusz: List do Marcelli. WAM 2006, zapowied?, namawianie i na?wietlenie: Piotr Ashwin-Siejkowski.
- W. Smith Dictionary of Greek and Roman Biography and Mythology, 1870
- Stefan Swie?awski Dzieje europejskiej filozofii klasycznej
- Simon Blackburn, Oksfordzki leksyka filozoficzny
- Adam Krokiewicz, Zarys filozofii greckiej
?ród?o: „http://pl.wikipedia.org/wiki/Porfiriusz_(filozof)”